Opšte karakteristike poplavnog područja doline rijeke Spreče


OPŠTE KARAKTERISTIKE POPLAVNOG PODRUČJA DOLINE RIJEKE SPREČE NIZVODNO OD AKUMULACIJE MODRAC

Gegrafski položaj, veličina, nadmorska visina, klima

Rijeka Spreča je desna pritoka rijeke Bosne i pripada slivnom području rijeke Save. Izvire ispod Snagova, na prostoru između Zvornika i ušća Drinjače u Drinu. Teče sjeverozapadnim pravcem sa ukupnom dužinom toka od 127 km. U rijeku Bosnu se uliva kod Doboja. Ukupna površina sliva je 1947 km2. Nadmorska visina izvorišta rijeke Spreče je 261,32 m.n.m., a ušća 137,70 m.n.m. Visinska razlika iznosi 123,62 m, a osrednjeni podužni pad toka je 0,00098.

Reljef sliva rijeke Spreče čini brsko-planinsko područje, koje okviruje Sprečansko polje, na čijim su obodnim dijelovima locirana značajnija naselja (Tuzla, Živinice, Lukavac i Gračanica).

Poplavno područje doline rijeke Spreče nizvodno od akumulacije Modrac odlikuje umjereno kontinentalna klima sa dosta oštrim zimama i toplim ljetima. Prosječne mjesečne temperature se kreću u granicama od -0.7°C (januar) do 19.30°C (juli). Prosječna godišnja temperatura iznosi 10.00°C. Svi navedeni podaci su dobijeni obradom meteorološke stanice Tuzla.

Jedna od karakteristika ovog klimatskog režima su veće količine padavina u toplim mjesecima nego u zimskim. Tako su najveće prosječne količine padavina u mjesecu junu 111 mm, a najmanje u februaru 55 mm. Ukupne godišnje prosječne padavine u dolini Spreče nizvodno od akumulacije Modrac, na osnovu obrade K.S. Tuzla, iznose oko 895 mm.

Najučestaliji vjetar na ovom području je NE (sjeveroistočni), zatim N (sjeverni) i SW (sjeverozapadni), dok S (južni) vjetar ima najveću jačinu, a najređe se javlja. Obzirom na svoj geografski položaj može se reći da je ovo područje izloženo vjetru, sa niskim procentom tišina (c=35%).


Hidrografija, vodni režim i trajanje poplava

Razmatrani potez rijeke Spreče se proteže od akumulacije Modrac pa do ušća u rijeku Bosnu u dužini od cca 65 km. Obuhvata dolinski dio uz vodotok - Sprečko polje. Nadmorska visina ovog područja je u dijapazonu 183-137 m.n.m. Osrednjeni podužni pad prirodnog korita na ovom dijelu je oko 0,65°.

Značajnije pritoke rijeke Spreče na dijelu toka nizvodno od akumulacije Modrac su: Jala, Lukavički potok, potok Kukavica, Sokolska rijeka (desne pritoke), te Babin potok, Jadrinu, Sočkovac, Krušik, Duboki potok i Jazovac (lijeve pritoke) .


Nizvodno od akumulacije Modrac, rijeka Spreča ulazi u Sprečansko polje. Na ovom dijelu toka obale su uglavnom stabilne. Usko korito sa niskim obalama i velikim brojem meandara, te gusta obraslost vegetacijom, kao i mali podužni pad toka na razmatranom području prouzrokuju česta plavljenja značajnih površina u zaobalju.

Vodni režim na razmatranom području definisan je obradom vodomjernih stanica V.S. Stanića Rijeka i V.S. Modrac

Urbanizam, poljoprivreda, privredeni pogoni, saobraćajnice

Dolina Spreče uzvodno od akumulacije Modrac je administrativno podijeljana između općina Lukavac, Gračanica i djelimično Doboj.

Poljoprivredna proizvodnja je uglavnom svedena na individualna gazdinstva i ima ekstenzivni karakter. Najzastupljeniji u poljoprivrednoj proizvodnji su: žitarice, krmno bilje povrće (na otvorenom i u manjoj mjeri plastenici) i voće.

Prirodna bogatstva ovog područja su uslovila strukturu privrede, koju uglavnom čini bazna industrija. Pored prehrambene industrije (Gračanica) koja je zasnovana na poljoprivrednoj proizvodnji, treba spomenuti sljedeće rudarsko-industrijske kapacitete: Koksno hemijski kombinat Lukavac, Rudnici soli i solane Tuzla, Rudnik azbesta Petrovo Selo i Tvornica sode Lukavac.

Značajnije saobraćajnice na ovom dijelu su pruga Doboj - Tuzla te magistralni put Doboj - Tuzla.


Osnovni hidrološki podaci

Na osnovu izvršenih hidroloških obrada V.S. Stanić Rijeka, V.S. Karanovac, V.S. Kakmuž, V.S. Dobošnica, V.S. Modrac i još nekih obrada izvan razmatranog područja, izvršene su analize specifičnih oticanja po obrađenim profilima za širi region, kao i kontrole koristeći sintetičke metode. Za pojedine vodomjerne stanice su usvojeni karakteristični maksimalni proticaji koji su donekle izmjenjeni u odnosu na prethodne obrade.

Detaljni podaci i hidrološke analize su dati u knjizi B - Hidrološke analize.

Ovdje se daju samo podaci o karakterističnim proticajima koji su od interesa za utvrđivanje površina plavljenja na razmatranom dijelu doline rijeke Spreče nizvodno od Modraca.

Vjerovatnoća pojave V.S. Stanića Rijeka
Proticaj (m3/s)
V.S. Karanovac
Proticaj (m3/s)
V.S. Kakmuž
Proticaj (m3/s)
V.S. Dobošnica
Proticaj (m3/s)
V.S Modrac
Proticaj (m3/s)
1/20 415 399 380 354 309
1/100 516 491 464 436 381
1/500 609 576 546 512 451


Osnovni hidraulički podaci

Rijeka Spreča od ušća u rijeku Bosnu pa do izljeva iz jezera Modrac je dužine oko 65,20 km. Teče dolinskim djelom Sprečanske kotline. Prosječan pad korita je 0,065% Korito je nestabilno i sklono promjenama na razmatranoj dužini. Zbog niskih obala, te malog kapaciteta korita često su prisutna izljevanja voda u zaobalje.

Za potrebe ove Studije hidrauličkim analizama su definirane plavne površine za velike vode pojave 1/20, 1/100 i 1/500.

Plavljene površine

Linije plavljena su nanešene na postojeće geodetske podloge te su sa njih očitane površine plavljenja. Njihove vrijednosti za pojedine velike vode date su u sljedećoj tabeli:


Vjerovatnoća pojave Plavljene površine (ha)
1/20
3125
1/100
3314
1/500
3632



OPŠTE KARAKTERISTIKE POPLAVNOG PODRUČJA DOLINE RIJEKE SPREČE UZVODNO OD AKUMULACIJE MODRAC

Gegrafski položaj, veličina, nadmorska visina, klima

Rijeka Spreča je desna pritoka rijeke Bosne i pripada slivnom području rijeke Save. Izvire ispod Snagova, na prostoru između Zvornika i ušća Drinjače u Drinu. Teče sjeverozapadnim pravcem sa ukupnom dužinom toka od 127 km. U rijeku Bosnu se uliva kod Doboja. Ukupna površina sliva je 1947 km2. Nadmorska visina izvorišta rijeke Spreče je 261,32 m.n.m., a ušća 137,70 m.n.m. Visinska razlika iznosi 123,62 m, a osrednjeni podužni pad toka je 0,00098.

Reljef sliva rijeke Spreče čini brsko-planinsko područje, koje okviruje Sprečansko polje, na čijim su obodnim dijelovima locirana značajnija naselja (Tuzla, Živinice, Lukavac i Gračanica).

Poplavno područje doline rijeke Spreče uzvodno od akumulacije Modrac odlikuje umjereno kontinentalna klima sa dosta oštrim zimama i toplim ljetima. Prosječne mjesečne temperature se kreću u granicama od -0.7°C (januar) do 19.30°C (juli). Prosječna godišnja temperatura iznosi 10.00°C. Svi navedeni podaci su dobijeni obradom meteorološke stanice Tuzla.

Jedna od karakteristika ovog klimatskog režima su veće količine padavina u toplim mjesecima nego u zimskim. Tako su najveće prosječne količine padavina u mjesecu junu 111 mm, a najmanje u februaru 55 mm. Ukupne godišnje prosječne padavine u dolini Spreče uzvodno od akumulacije Modrac, na osnovu obrade K.S. Tuzla, iznose oko 895 mm.

Najučestaliji vjetar na ovom području je NE (sjeveroistočni), zatim N (sjeverni) i SW (sjeverozapadni), dok S (južni) vjetar ima najveću jačinu, a najređe se javlja. Obzirom na svoj geografski položaj može se reći da je ovo područje izloženo vjetru, sa niskim procentom tišina (c=35%).


Hidrografija, vodni režim i trajanje poplava

Razmatrani potez rijeke Spreče se proteže od akumulacije Modrac pa do naselja Osmaci u dužini od cca 36 km. Obuhvata dolinski dio uz vodotok - gornje Sprečko polje. Nadmorska visina ovog područja je u dijapazonu 253-198 m.n.m. Osrednjeni podužni pad prirodnog korita na ovom dijelu je oko 1,64°.

Značajnije pritoke rijeke Spreče na dijelu toka uzvodno od akumulacije Modrac su: Mramorak, Vacetina, Bukovica, Bjelova, Međaši, Mala Spreča sa Gračaničkom rijekom, Oskova i Gribaja.

Na razmatranom dijelu toka korito rijeke Spreče je u potpuno nezadovoljavajućem stanju. Usko korito sa niskim obalama i velikim brojem meandara, te gusta obraslost vrbama i šibljem prouzrokuju česta plavljenja površina u zaobalju. To je posebno izraženo u međurječju Male Spreče i Spreče. Plavljenjem su uglavnom ugrožene poljoprivredne površine. Znatne štete izazivaju i pritoke rijeke Spreče.

Ranije urađenom projektnom dokumentacijom analizirana je mogućnost regulisanja vodnog režima gornjeg toka rijeke Spreče izgradnjom akumulacije Osmaci koja je trebala biti locirana kod istoimenog naselja. Tehničkim rješenjem predviđeno je da akumulacija Osmaci ima višenamjenski karakter. Pored smanjenja valova velikih voda na nizvodnom potezu, koristila bi se i za navodnjavanje poljoprivrednih površina uz vodotok i snabdijevanje vodom usputnih naselja.

Zavod za vodoprivredu je 1991. godine uradio Idejno rješenje u kojem su izvršena hidraulička analiza rijeke Spreče i njenih pritoka na potezu od mosta na saobraćajnici Živinice-Kalesija pa uzvodno do naselja Osmaci. Za potrebe analiza korištene su sljedeće vodomjerne stanice: Strašanj, Krivača i Osmaci.


Urbanizam, poljoprivreda, privredeni pogoni, saobraćajnice

Dolina Spreče uzvodno od akumulacije Modrac je administrativno podijeljana između općina Kalesija, Živinice i Tuzla.

Poljoprivreda, uglavnom, ima ekstenzivni karakter. Veliki dio površina zauzimaju livade i pašnjaci na brdsko-planinskom terenu, te voćnjaci na brdsko-brežuljkastim terenima. Ovakvom stanju poljoprivrede u mnogome doprinosi i neriješen problem vodnog režima.

Jedan dio poljoprivrednih površina (oko 5000 ha) nalazi se u društvenom vlasništvu. Tim površinama gazduje poljoprivredno dobro "Spreča". Poljoprivredna proizvodnja na ovim površinama je intenzivna. Najviše se na poljoprivrednim površinama uzgajaju žitarice, krmno bilje i povrće.

Od privrednih pogona pored prehrambene industrije, koja je bazirana na poljoprivrednoj proizvodnji ovog područja, treba spomenuti drvnu industriju (Živinice), aerodrom "Dubrave", te niz pogona male privrede koji su otvoreni naročito u posljednjih par godina.

Značajnije saobraćajnice na ovom dijelu su pruga Tuzla - Zvornik te regionalni put Živinice - Kalesija - Zvornik.


Osnovni hidrološki podaci

Na osnovu izvršenih hidroloških obrada V.S. Stanić Rijeka, V.S. Modrac, V.S. Strašanj, V.S. Krivača, V.S. Osmaci i još nekih obrada izvan razmatranog područja, izvršene su analize specifičnih oticanja po obrađenim profilima za širi region, kao i kontrole koristeći sintetičke metode. Za pojedine vodomjerne stanice su usvojeni karakteristični maksimalni proticaji koji su donekle izmjenjeni u odnosu na prethodne obrade.

Detaljni podaci i hidrološke analize su dati u knjizi B - Hidrološke analize.

Ovdje se daju samo podaci o karakterističnim proticajima koji su od interesa za utvrđivanje površina plavljenja na razmatranom dijelu doline rijeke Spreče:

Vjerovatnoća pojave V.S. Đulovići
Proticaj (m3/s)
V.S. Strašanj
Proticaj (m3/s)
V.S. Krivača
Proticaj (m3/s)
V.S. Osmaci
Proticaj (m3/s)
1/20 258 175 138 68,20
1/100 321 219 172 84,10
1/500 378 256 198 97,70


Osnovni hidraulički podaci

Rijeka Spreča od uljeva u jezero Modrac pa do naselja Osmaci na području FBiH je dužine oko 36,20 km. Teče dolinskim djelom Sprečanske kotline. Prosječan pad korita je 0,15% Korito je nestabilno i sklono promjenama na razmatranoj dužini. Zbog niskih obala, te malog kapaciteta korita često su prisutna izljevanja voda u zaobalje.


Plavljene površine

Za karakteristične velike vode vjerovatnoće pojave 1/20 i 1/100 nivoi voda su preuzeti iz navedenog Idejnog projekta, a nivoi velikih voda pojave 1/500 su obrađeni u sklopu ove Studije. Linije plavljena su nanešene na postojeće geodetske podloge te su sa njih očitane površine plavljenja. Njihove vrijednosti za pojedine velike vode date su u sljedećoj tabeli:

Vjerovatnoća pojave Plavljene površine (ha)
1/20 4184
1/100 4787
1/500 5067