Opšte karakteristike poplavnog područja doline rijeke Sane, šire područje Sanskog Mosta

Geografski položaj, veličina, nadmorska visina, klima

Rijeka Sana je desna pritoka rijeke Une i pripada slivnom području rijeke Save.

Sana izvire u podnožju planine Lisne. Nastaje iz tr kraška vrela koja se na dužini od 1,5 km spajaju u jedan tok. Dalje teče u pravcu sjevera do ušća rijeke Gomjenice, a zatim skreće na zapad i uliva se u Unu kod Bosanskog Novog. Prosječna denivelacija sliva Sane iznosi 370 m. Najveći pad je koncentrisan na potezu do Sanskog Mosta (oko 263 m) dok je preostali dio raspoređen na ostali dio toka u dužini 66 km. Nadmorska visina ušća u rijeku Unu je 114,60 m.n.m. Značajnije pritoke rijeke Sane su: Sanica, Gomjenica i Japra.

U poređenju sa rijekom Unom, Sana ima mnogo manji procenat karstifikovanosti sliva mada se ne može reći da u njenom slivu nema kraških oblika reljefa. To se posebno odnosi na dio toka do Sanskog Mosta.

Razmatrano poplavno područje se nalazi pod uticajem umjereno kontinentalne klime sa nešto većim uticajem maritimne klime. Izražena su kolebanja temperatura u proljeće i jesen što prouzrokuje pojavu mraza, tako da je pojava mraza moguća skoro 6 mjeseci. U razdoblju maj – septembar mraz se ne javlja. Temperature jesenjih mjeseci su nešto veće od proljetnih. Ova pojava je uvjetovana uticajem mediteranske klime (blizinom Jadranskog mora). Prosječne mjesečne temperature se kreću u granicama od -0.8°C (januar) do 19.7°C (juli). Prosječna godišnja temperatura iznosi 10.1°C. Navedeni podaci su dobijeni obradom meteorološke stanice Sanski Most.

Ukupne godišnje prosječne padavine u dolini Une na području Kulen Vakufa iznose oko 1024 mm (na osnovu obrade K.S. Sanski Most). Karakteristike ovog klimatskog režima su veće padavine u toplim mjesecima nego u zimskim. Najveće količine padnu u junu (104 mm), a najmanje se bilježe u februaru (62 mm).

Najučestaliji vjetar na ovom području je NW (sjeverozapadni), dok jugoistočni ima najveću jačinu. Karakteristika područja je pojava fena (topli zrak) u jesenjim mjesecima i u proljeće, a to ima uticaj i na porast temperature zraka. Olujnih vjetrova nema.


Hidrografija, vodni režim i trajanje poplava

Razmatrano poplavno područje Sanskog Mosta obuhvata dolinski prostor uz rijeku Sanu od naselja Čaplje pa nizvodno do međuentitetske granice kod naselja Trnova. Nadmorska visina ovog područja je u dijapazonu 165-151 m.n.m. Osrednjeni podužni pad prirodnog korita na ovom dijelu je 1,10°

Šire područje Sanskog Mosta je ugroženo poplavama velikih voda i češćeg ranga pojave. Dosadašnje aktivnosti na zaštiti od poplava svedene su na parcijalne intervencije u vidu pasivne zaštite. Stanje u pogledu zaštite Sanskog Mosta dodatno komplikuju i pritoke koje protiču kroz gradsko područje (Zdena i Bliha), a koje zbog neuređenog korita sa malom propusnom moći također često plave značajne površine.

Jedna od osnovnih karakteristika područja Sanskog Mosta je relativno razvijena hidrografska mreža i značajno vodno bogatstvo. Sana i njene pritoke – Kozica, Kijevska rijeka, Sanica, Dabar, Bliha, Sasina, Zdena i Majdanuša čine osnovnu hidrografsku mrežu područja.

Na razmatranom području je izrazito nepovoljan raspored količina vode u toku godine. U toku ljetnih mjeseci kada su najveće potrebe za vodom, Sanom protiče svega oko 10% od prosječnih godišnjih proticaja. S druge starne, povremeno se javljaju velike vode sa maksimalnim proticajimavećim preko deset puta od prosječnih.

Elemenati vodnog režima rijeke Sane (nivoi i proticaji) na razmatranom području definisani su praćenje preko vodomjerne stanice Sanski Most.


Urbanizam, poljoprivreda, privredeni pogoni, saobraćajnice

Sanski Most je administrativni centar istoimene općina. Prema popisu stanovništva iz 1991. godine u Sanskom Mostu je živjelo 17.304 stanovnika. U ratnom periodu značajan procenat prijeratnih stanovnika je izbjegao sa ovog područja, a trenutno je toku proces povratka lokalnog stanovništva. Sada se na ovom prostoru vrši intenzivno naseljavanje i izgradnja manjih privrednih pogona koja je posebno izraženo na urbanim područjima što ima za posljedicu povećavanje vrijednosti ovog prostora.

Poljoprivredna proizvodnja je ekstenzivnog karaktera i uglavnom je svedena na individualna gazdinstva. Na njima se najviše uzgajaju žitarice, krmno bilje, povrće i voće.

Od privrednih pogona, pored objekata male privrede, treba spomenuti tekstilnu industriju ("Sana"), te drvnu industriju ("Šip-Sana").

Značajnije saobraćajnice na ovom dijelu su magistralni put Ključ - Sanski Most – Prijedor, te regionalni put Sanski Most – Bosanska Krupa.

Osnovni hidrološki podaci

Od svih hidroloških obrada od interesa za razmatrano područje, jedina kompletna obrada koja je pronađena je obrada V.S. Sanski Most, sa zadovoljavajuće dugim nizom podataka. Ostali neophodni karakteristični proticaji dobijeni su analizom specifičnih oticaja i regionalizacijom svih pronađenih parametara vjerovatnoća pojave maksimalnih godišnjih proticaja.

Ovdje se daju samo podaci o karakterističnim proticajima koji su od interesa za utvrđivanje površina plavljenja na razmatranom dijelu doline rijeke Sane na širem području Sanskog Mosta:

Vjerovatnoća pojave V.S. Sanski Most
Proticaj (m3/s)
1/20 692
1/100 842
1/500 993

Osnovni hidraulički podaci

Hidrauličkim analizama su definirane plavne površine za velike vode pojave 1/20, 1/100 i 1/500.


Plavljene površine

Nakon sprovedenih hidrauličkih analiza dobijeni su nivoi velikih voda duž razmatranog područja za karakteristične proticaje. Linije plavljena su nanešene na postojeće geodetske podloge te su sa njih očitane površine plavljenja. Njihove vrijednosti za pojedine velike vode date su u sljedećoj tabeli:

Vjerovatnoća pojave Poplavljena površina (ha)
1/20 491
1/100 739
1/500 885