Opšte karakteristike poplavnog područja rijeke Gline u FBiH i donjih tokova rijeka Glinice i Kladušnice


Na ovom potezu u rijeku Kladušnicu se uljeva jedna od njenih većih pritoka, Grabarska rijeka.

Trajanje i intenzitet plavljenja najnizvodnijeg dijela ovog područja je uslovljeno i usporom velikih voda rijeke Gline, koja takođe nije regulisana na ovom potezu.

Ranijom projektnom dokumentacijom u dva navrata (vidi tačku 2.4.) je razmatrana problematika odbrane od poplava čitave razmatrane dionice. Shodno tome su nizvodno od mosta "Trnovača" do ušća Grabarske rijeke izvršeni regulacioni radovi, dok je nizvodni potez pa i rješenje ušća Kladušnice u rijeku Glinu ostao neriješen zbog međurepubličkih – sada već međudržavnih graničnih problema (rijeka Glina na ovom dijelu predstavlja međudržavnu granicu između BiH i Republike Hrvatske).

Korito rijeke Grabarske uzvodno od njenog ušća u rijeku Kladušnicu je riješeno.

Predmet rada ovog elaborata predstavlja dionica rijeke Glinice uzvodno od km 4+000 do km 7+000 u širem regionu naselja Glinica. Srednji pad korita na ovom dijelu iznosi oko 0,5°. Ovako mali pad je prouzrokovao meandriranje vodotoka i njegovo stalno premještanje sa lijevog na desni obod polja i obratno. Korito je uglavnom obraslo vegetacijom sa visokim koeficijentom hrapavosti što pospješuje izlivanje vode iz korita i plavljenje doline, nekada poljoprivrednog zemljišta a u novije doba farmi brojlera, lokalnih puteva i individualnih stambenih objekata.

Trajanje poplavnog talasa je ovisno o koincidiranju velikih voda Glinice i njenih najvećih pritoka Slapnice i Bojne te godišnjeg doba u kojem se javljaju odnosno od stepena obraslosti korita (količina zelene mase).

Urbanizam, poljoprivreda, privredeni pogoni, saobraćajnice

Na prostoru uzvodno od ušća rijeke Grabarske u rijeku Kladušnicu posljednjih 10-15 godina je intenzivirana izgradnja stambenih objekata i pristupnih saobraćajnica. Čak i nizvodni prostor nije pošteđen od urbanizacije iako nije zaštićen od poplava, što značajno povećava vrijednost ovih prostora.

Zbog stalnog plavljenja i zakiseljenog zemljišta u ranijem periodu pa tako i sada poljoprivredne površine uz korito Kladušnice se ne koriste za intenzivni uzgoj poljoprivrednih kultura, nego se uglavnom koriste za ispašu stoke i stočnu hranu,sijeno).

Uz korito rijeke Kladušnice locirani su brojni privredni objekti kao što su Sanitex – preduzeće za proizvodnju sanitetske opreme, Grupex – tvornica metalne stolarije, te kapaciteti Agrokomerca (Tvornica keksa i vafla, Tvornica mesnih proizvoda, Tvornica stočne hrane i druge). Svi ovi objekti su ranijim regulacionim radovima zaštićeni od poplava.

Dolinom rijeke Kladušnice se proteže magistralni put Cazin – Velika Kladuša – Karlovac (R. Hrvatska).

U slivu rijeke Glinice u vrijeme programa razvoja Agrokomerca naročito uz vodotoke Glinice, Bojne, Vrnogračnice, Slapnice i Bužimice izgrađene su mnoge peradarske farme. Paralelno sa izgradnjom farmi vršena je i urbanizacija toga prostora te izgradnja saobraćajne infrastrukture te brojnih vodovodnih sistema. Nažalost vodovodnu i privrednu infrastrukturu nije pratila i izgradnja odgovarajućih sistema za ispuštanje otpadnih voda i njihovog tretmana.
Poljoprivredne površine uz vodotoke su po pravilu kisela zemljišta zbog njihovog stalnog i povremenog plavljenja velikim vodama, čemu je uzrok neizraženost korita. Zbog toga i poljoprivredna proizvodnja u dolinama rijeka nije bila intenzivnog karaktera. Nešto intenzivnija proizvodnja se odvijala na brežuljkastim ocjeditijim terenima a radilo se o kulturama žitarica, povrću i jagodičastom voću.

Na području uz rijeku Glinicu koji je predmet ovog elaborata su takođe locirane peradarske farme. U prethodnom periodu zaštita farmi od velikih voda se vršila palijativnim mjerama izgradnjom nasipa (deponija) uz vodotok i djelimičnim izdizanjem platoa farmi iznad prirodnog terena. Takav je slučaj i sa svim ostalim farmama uz sve vodotoke u slivu.

Osnovni hidrološki podaci

Niti u slivovima rijeka Kladušnice i Glinice, kao ni na rijekama Kladušnici i Glinici nema vodomjernih stanica sa višegodišnjim nizom mjerenja i osmatranja kojim bi se uobičajenim metodama moglo doći do pokazatelja o specifičnim proticajima u slivu , pa ni do vjerovatnih proticaja velikih voda.

Tokom 1982. godine na rijeci Kladušnici na profilu Trnova – Trnovački most (Fsl=119 km2) je uspostavljena vodomjerna stanica na kojoj je u toku tri godine njenog rada izvršeno 11 simultanih mjerenja.

Takođe u istom periodu su uspostavljene i vodomjerne stanice VS "Radića most" (Fsl=207 km2) i VS "Glinica"-drveni most u naselju Glinica (Fsl=337 km2) na rijeci Glinici kao i još pet vodomjernih stanoca na njenim pritokama u slivu. Na pomenutim vodomjernim stanicama izvršeno je 11 odnosno 7 simultanih hidrometrijskih mjerenja u periodu od 3 godine.
Kako je period osmatranja ove vodomjerne stanice bio veoma kratak sa malim brojem mjerenja, rezultati ovih mjerenja nisu bili iskoristivi za proračune velikih voda što je i zaključak iz elaborata pod rednim brojem 3 iz tačke 2.4.

Karakteristične velike vode rijeke Kladušnice na dva njena profila: Profil Trnova (Fsl=119,00 km2) i profil ušća Kladušnice u rijeku Glinu (Fsl=158,5 km2) kao i na oba profila na rijeci Glinici su dobijeni na osnovu korelativnih odnosa proticaja sa visokim koeficijentom korelacije između "traženih" profila i repernih hidroloških stanica koje imaju dugogodišnji niz sistemskih hidroloških osmatranja (VS "Vranovina" na rijeci Glini i VS "Veljun" na rijeci Korani).


U tabeli su date karakteristične velike vode rijeke Kladušnice:

Vjerovatnoća pojave Profil Trnova
Proticaj (m3/s)
Profil ušće
Proticaj (m3/s)
1/20 79,00 98,00
1/100 106,00 130,00
1/500 133,00 160,00

i rijeke Glinice:

Vjerovatnoća pojave Profil Glinica
Proticaj (m3/s)
Profil Radića most
Proticaj (m3/s)
1/20 163,00 116,00
1/100 220,00 156,00
1/500 274,00 195,00


Osnovni hidraulički podaci

Rijeka Kladušnica u svom donjem toku zbog relativno malog pada meandrira. Korito joj je obraslo gustom sitnom i krupnom vegetacijom. Zbog toga često dolazi do izlivanja velikih voda po polju pa je zemljište "uglavnom" zamočvareno.
Trajanje poplavnog talasa je ovisno o vjerovatnosti pojave velikih voda kako rijeke Kladušnice tako i od njenog recipijenta rijeke Gline te uspornih voda rijeke Gline, odnosno koincidiranja velikih voda oba vodotoka.

Slično je i sa područjem uz rijeku Glinicu s tim da se uspori javljaju na ulazu u kanjonski dio vodotoka i protežu se uzvodno u pravcu naselja Glinica.

Za potrebe ove studije izvršena je hidraulička analiza tečenja i definirane su površine plavljenja za velike vode vjerovatnoće pojave 1/20, 1/100 i 1/500 godina.


Plavljene površine

U zoni ušća rijeke Kladušnice u rijeku Glinu i uzvodno do mosta Trnovača kao i na području naselja Glinica za rijeku Glinicu izvršen je proračun nivoa velikih voda, te ustanovljene zone plavljenja za velike vode ranga pojave 1/20,1/100 i 1/500 godina.

U narednoj tabeli dat je pregled plavnih površina za određenu vjerovatnoću pojave velikih voda rijeke Kladušnice:

Vjerovatnoća pojave Poplavljena površina (ha)
1/20 146,60
1/100 156,50
1/500 169,00

i rijeke Glinice:

Vjerovatnoća pojave Poplavljena površina (ha)
1/20 237,60
1/100 255,40
1/500 273,20