Opšte karakteristike poplavnog područja doline rijeke Bosne, dio Sarajevskog polja od Reljeva do Plandišta

Gegrafski položaj, veličina, nadmorska visina, klima

Rijeka Bosna je najveća desna pritoka r. Save na teritoriji Bosne i Hercegovine i pripada slivnom području rijeke Save. Izvor rijeke Bosne je jako kraško vrelo smješteno u podnožju planine Igman u blizini Sarajeva.

Sliv rijeke Bosne površine 10460 km2, obuhvata centralni dio Bosne i čini približno petinu ukupne površine Bosne i Hercegovine. Graniči sa sljedećim slivovima: r. Vrbas na zapadu, r. Drine na istoku, r. Neretve na jugu i r. Save na sjeveru.

Dužina prirodnog toka rijeke Bosne iznosi 275,5 km. Srednja nadmorska visina sliva iznosi 640 m.n.m., izvorišta 491,67 m.n.m., a ušća 77,73 m.n.m. Ukupna visinska razlika prirodnog toka je 413,94 m, dok je osrednjeni podužni pad 0,0015.

Hidrografska mreža u slivu rijeke Bosne je relativno razvijena. Značajnije desne pritoke rijeke Bosne su: Miljacka, Stavnja, Krivaja i Spreča, a lijeve: Zujevina, Fojnica, Lašva i Usore. Pored navedenih vodotoka, postoji i veći broj manjih koji su uglavnom bujičnog karaktera. Vodni režim u rijeke Bosne je pluvijalno - sniježni sa velikim vodama u proljeće nastalim topljenjem snijega te nešto nižim jesenjim protocima kao rezultat intenzivnih padavina i niskim ljetnim i zimskim proticajima

Zbog planinskog karaktera većeg dijela sliva, ovo plavno područje se nalazi pod uticajem umjereno kontinentalne klime sa nešto jačim uticajem planinske klime. Karakteristike ovog tipa klime su oštre zime i dosta topla ljeta. Prosječne mjesečne temperature se kreću u granicama od -0.9°C (januar) do 18.9°C (juli). Prosječna godišnja temperatura iznosi 9.6°C. Navedeni podaci su dobijeni obradom meteorološke stanice Sarajevo.

Ukupne godišnje prosječne padavine u dolini Vrbasa na području Donjeg Vakufa iznose oko 940 mm (na osnovu obrade K.S. Sarajevo). Raspodjela padavina unutar godine je prilično ravnomjerna. Najveće količine padnu u jesen (novembar), a najmanje se bilježe u januaru. Sniježne padavine su obilne pogotovo na višim kotama. Snijeg može u slučaju naglog otapanja, naročito u kombinaciji sa kišom, izazvati velike poplave.


Hidrografija, vodni režim i trajanje poplava

Razmatarno plavno područje doline rijeke Bosne obuhvata dio Sarajevskog polja na potezu od Reljava do Plandišta ukupne dužine cca 9 km. Nadmorska visina ovog područja je u dijapazonu 491-481 m.n.m. Osrednjeni podužni pad prirodnog korita na ovom dijelu je oko 0,99°.

Na prostoru Sarajevskog polja nalazi se prirodno čvorište više vodotoka. U rijeku Bosnu, kao prirodni recipijent, ulijevaju se njene pritoke – rijeke Željeznica, Zujevina, Dobrinja i Miljacka. Zbog neuređenih i plitkih prirodnih korita pomenutih vodotoka, divlje izgradnje uz sama korita kao i deponovanja značajnih količina raznih vrsta otpada, prilikom nailaska valova velikih voda dolazi do plavljenja značajnih površina ovog područja. Na konkavnim krivinama usljed erozionog rada vodotoka primjetne su pojave odnošenja materijala i obrušavanja obala.

Elemenati vodnog režima rijeke Bosne (nivoi i proticaji) na razmatranom području definisani su praćenje preko vodomjerne stanice Reljevo.


Urbanizam, poljoprivreda, privredeni pogoni, saobraćajnice

Dio toka rijeke Bosne na području Sarajevskog polja od Reljeva do Plandišta prije rata administratitvno je pripadao općinama Ilidža i Ilijaš. Sada se na ovom prostoru vrši intenzivno naseljavanje i urbanizacija prostore što ima za posljedicu povećavanje vrijednosti ovog prostora.

Poljoprivredna proizvodnja je ekstenzivnog karaktera i uglavnom je svedena na individualna gazdinstva. Na njima se najviše uzgajaju žitarice, krmno bilje, povrće (na otvorenom i u plastenicima) i voće.

Od privrednih pogona, pored objekata male privrede, treba spomenuti gradski prečistač otpadnih voda koji trenutno nije u funkciji, naftni terminal te niz skladištnih prostora.

Na razmatranom području nema značajnijih saobraćajnica, međutim treba spomenuti da na uzvodnom kraju ovo područje presjeca pruga Sarajevo – Ploče i gradski autoput, dok na nizvodnom kraju ga presjeca magistralni put Sarajevo - Zenica.


Osnovni hidrološki podaci

Od hidroloških obrada od interesa za razmatrano područje kompletna obrada koja je pronađena je obrada V.S. Reljevo, sa zadovoljavajuće dugim nizom podataka. Ostali neophodni karakteristični proticaji dobijeni su analizom specifičnih oticaja i regionalizacijom svih pronađenih parametara vjerovatnoča pojave maksimalnih godišnjih proticaja.

Opširnije hidrološke analize prezentovane su u Knjizi B- Hidrološke podloge i analize.

Ovdje se daju samo podaci o karakterističnim proticajima koji su od interesa za utvrđivanje površina plavljenja na razmatranom dijelu doline rijeke Bosne u Sarajevskom polju:

Vjerovatnoća pojave V.S. Reljevo
Proticaj (m3/s)
Ušće Miljacke
Proticaj (m3/s)
Ušće Zujevine
Proticaj (m3/s)
Ušće Željeznice
Proticaj (m3/s)
V.SPlandište
Proticaj (m3/s)
1/20 396 396 260 190 26
1/100 496 496 326 226 31
1/500 593 593 398 270 35


Osnovni hidraulički podaci

Rijeka Bosna od Reljeva pa do Plandišta po rirodnom toku je dužine oko 9 km. Teče istočnim djelom Sarajevskog polja. Prosječan pad korita je 0,094%. Korito je nestabilno i sklono promjenama na razmatranoj dužini. Zbog niskih obala, te malog kapaciteta korita često su prisutna izljevanja voda u zaobalje.

Za potrebe ove Studije hidrauličkim analizama su definirane plavne površine za velike vode pojave 1/20, 1/100 i 1/500 godina.

Proračun je rađen preko programskog paketa DUFLOW. Ulazni parametri su skinuti sa geodetskih planova uz odgovarajuću prospekciju na terenu.

Linije plavljenja su ucrtane na planovima 1:2500 koje su predhodno skenirane i geokodirane. Linije plavljenja su date na kartama mjerila 1:25000 u prilogu br. 1. Takođe je dat hidraulički uzdužni profil r. Bosne – od Reljeva do Plandišta sa linijama velikih voda pojave 1/20, 1/100 i 1/500 te linijama dna prirodnog korita, lijeve i desne obale te lokalitetima postojećih mostova. Uzdužni profil je dat u distorziranom mjerilu 1:250/25000, prilog br. 2.


Plavljene površine

Linije plavljena su nanešene na postojeće geodetske podloge te su sa njih očitane površine plavljenja. Njihove vrijednosti za pojedine velike vode date su u sljedećoj tabeli:

Vjerovatnoća pojave Poplavljena površina (ha)
1/20 549,30
1/100 611,00
1/500 643,00