Opšte karakteristike poplavnog područja priobalja donjek toka rijeke Bosne, nizvodno od Modriče do Bosanskog Šamca

Geografski položaj, veličina, nadmorska visina, klima

Rijeka Bosna je najveća desna pritoka r. Save na teritoriji Bosne i Hercegovine i pripada slivnom području rijeke Save. Izvor rijeke Bosne je jako kraško vrelo smješteno u podnožju planine Igman u blizini Sarajeva.

Sliv rijeke Bosne površine 10460 km2, obuhvata centralni dio Bosne i čini približno petinu ukupne površine Bosne i Hercegovine. Graniči sa sljedećim slivovima: r. Vrbas na zapadu, r. Drine na istoku, r. Neretve na jugu i r. Save na sjeveru.

Dužina prirodnog toka rijeke Bosne iznosi 275,5 km. Srednja nadmorska visina sliva iznosi 640 m.n.m., izvorišta 491,67 m.n.m., a ušća 77,73 m.n.m. Ukupna visinska razlika prirodnog toka je 413,94 m, dok je osrednjeni podužni pad 0,0015.

Hidrografska mreža u slivu rijeke Bosne je relativno razvijena. Značajnije desne pritoke rijeke Bosne su: Miljacka, Stavnja, Krivaja i Spreča, a lijeve: Zujevina, Fojnica, Lašva i Usore. Pored navedenih vodotoka, postoji i veći broj manjih koji su uglavnom bujičnog karaktera. Vodni režim u rijeke Bosne je pluvijalno - sniježni sa velikim vodama u proljeće nastalim topljenjem snijega te nešto nižim jesenjim protocima kao rezultat intenzivnih padavina i niskim ljetnim i zimskim proticajima

Poplavno područje priobalja donjeg toka rijeke Bosne odlikuje umjereno kontinentalna klima sa dosta oštrim zimama i toplim ljetima. Prosječne mjesečne temperature se kreću u granicama od -0.9C (januar) do 20.1C (juli). Prosječna godišnja temperatura iznosi 10.4C. Svi navedeni podaci su dobijeni obradom meteorološke stanice Modriča.

Jedna od karakteristika ovog klimatskog režima su veće količine padavina u toplim mjesecima nego u zimskim. Tako su najveće prosječne količine padavina u mjesecu junu, a najmanje u februaru. Ukupne godišnje prosječne padavine na ovom području iznose oko 870 mm (na osnovu obrade K.S. Modriča).

Najučestaliji vjetar na ovom području je NE (sjeveroistočni), zatim N (sjeverni) i SW (sjeverozapadni), dok S (južni) vjetar ima najveću jačinu, a najređe se javlja. Obzirom na svoj geografski položaj može se reći da je ovo područje izloženo vjetru, sa niskim procentom tišina (c=35%).


Hidrografija, vodni režim i trajanje poplava

Razmatrani potez obuhvata priobalje donjeg toka rijeke Bosne na potezu od Modriče do Bosanskog Šamca – ušća u rijeku Savu. Nadmorska visina ovog područja je u dijapazonu 100-77 m.n.m. Osrednjeni podužni pad prirodnog korita na ovom dijelu je oko 0,76.

Kod Modriče, rijeka Bosna izlazi iz relativno uske doline u široku ravnicu, koja predstavlja obodni dio Panonske nizije. Na tom dijelu prirodan tok karakteriše znatan stepen meandriranja sa velikim brojem meandara. Meandri su izloženi stalnim deformacijama što prouzrokuje pomjeranje korita unutar inundacije i eroziju obala. Velike vode se razlijevaju unutar inundacije, gdje se usljed povećanih otpora i povećanja proticajnog profila smanjuju brzine tečenja i dolazi do taloženja finijih čestica materijala.

Lošem stanju obala prirodnog korita u mnogome doprinosi i neplanska eksploatacija šljunka koja je u toku.

Tečenje pri velikim vodama se odvija u mirnom režimu. Inundacija ima veliki uticaj na proticaj i režim tečenja jer djeluje kao prirodna retenzija. Nizvodno smanjuje vodni val i usporava njegovo nadolaženje ali produžuje trajanje vala. Na trajanje poplava ovog područja veliki uticaj ima uspor recipijenta - rijeke Save

Elemenati vodnog režima rijeke Bosne (nivoi i proticaji) na razmatranom području definisani su praćenje preko vodomjerne stanice Modriča.


Urbanizam, poljoprivreda, privredeni pogoni, saobraćajnice

Donji tok rijeke Bosne od Modriče do Bosanskog Šamca prije rata administratitvno je pripadao općinama Modriča, Odžak i Bosanski Šamac. Trenutno je na ovom prostoru u fazi proces povratka prijeratnih stanovnika i izgradnja manjih privrednih objekata što ima za posljedicu povećavanje vrijednosti ovog prostora.

Poljoprivreda je vodeća privredna grana i ima poseban značaj za ovo područje. Na poljoprivrednim površinama najviše se uzgajaju žitarice, krmno bilje, šećerna repa, duhan i povrće (na otvorenom i u staklenicima).

Na dijelu toka rijeke Bosne od Modriče do Bosanskog Šamca na teritoriji Federacije, osim objekata male privrede, nema značajnijih privrednih pogona.

Od značajnijih saobraćajnica na ovom području treba spomenuti prugu Doboj - Modriča - Bosanski Šamac, magistralni put Doboj - Modriča - Bosanski Šamac, te regionalni put Modriča - Odžak - Prud.


Osnovni hidrološki podaci

Od svih hidroloških obrada od interesa za razmatrano područje, jedina kompletna obrada koja je pronađena je obrada V.S. Modriča, sa zadovoljavajuće dugim nizom podataka. Ostali neophodni karakteristični proticaji dobijeni su analizom specifičnih oticaja i regionalizacijom svih pronađenih parametara vjerovatnoča pojave maksimalnih godišnjih proticaja.

Opširnije hidrološke analize prezentovane su u Knjizi B- Hidrološke podloge i analize.

Ovdje se daju samo podaci o karakterističnim proticajima koji su od interesa za utvrđivanje površina plavljenja na razmatranom dijelu doline rijeke Bosne na V.S. Modriča

Vjerovatnoća pojave V.S. Modriča
Proticaj (m3/s)
1/20 2366
1/100 3370
1/500 4440


Osnovni hidraulički podaci

Za potrebe ove Studije hidrauličkim analizama su definirane plavne površine za velike vode pojave 1/20, 1/100 i 1/500.

Hidraulički proračuni prirodnog korita za vode pomenutih rangova velikih voda su rađeni preko programskog paketa DUFLOW. Ulazni parametri za proračune (geometrija prirodnog korita, elementi za hidraulički uzdužni profile i dr.) su preuzeti iz raspoložive projektne dokumentacije "Osnovno rješenje uređenja toka rijeke Bosne od ušća do Doboja”.

Pri analizama za sva tri razmatrana ranga pojave velikih voda kao donji konturni uvjet uzeta je kota uspora r. Save za sva tri ranga pojave i one iznose:

1/20 88,33 m.n.m.
1/100 88,91 "
1/500 89,39 "

Linije plavljenja su ukomponovane u aero snimke, te se sa njih vršila procjenama šteta na poljoprivredi,objektima i infrastrukturi.


Plavljene površine

Nakon sprovedenih hidrauličkih analiza dobijeni su nivoi velikih voda duž razmatranog područja za karakteristične proticaje. Linije plavljena su nanešene na postojeće geodetske podloge i aerosnimke te su sa njih očitane površine plavljenja. Njihove vrijednosti za pojedine velike vode date su u sljedećoj tabeli:

Vjerovatnoća pojave Plavljene površine (ha)
1/20 655
1/100 1891
1/500 2430


KATASTAR POSTOJEĆIH SISTEMA ZA ZAŠTITU OD POPLAVA

U FBiH na lijevoj obali r.Bosne od Neteke do Pruda izveden je odbrambeni nasip. Ukupna dužina nasipa je cca 6900 m. Desni odbrambeni nasip je planum magistralne ceste Modriča-Bos.Šamac (u RS).

Postojeći odbrambeni nasipi na lijevoj obali r.Bosne (u FBiH) na pojedinim mjestima nemaju dovoljan rang zaštite.