Opšte karakteristike poplavnog područja doline rijeke Usore u Federaciji BiH

Geografski položaj, veličina, nadmorska visina, klima

Rijeka Usora je lijeva pritoka rijeke Bosne i pripada slivnom području rijeke Save. Sačinjavaju je Velika i Mala Usora koje se spajaju u blizini Teslića. Ukupna dužina prirodnog toka rijeke Usore, računajući od izvora Velike Usore do ušća u rijeku Bosnu iznosi oko 80 km. Visinska razlika od izvora do ušća je 670 m, a prosječan pad korita 0,85%. Ukupna slivna površina Usore obuhvata oko 850 km2.

Dio toka koji se nalazi u Federaciji Bosne i Hercegovine proteže se od ušća u rijeku Bosnu pa uzvodno do naselja Kaloševići u dužini od cca 19 km. Ovaj dio toka je ravničarskog karaktera sa livadama i oranicama ali je i dobrim dijelom devastiran eksploatacijom šljunka iz korita.

Dolina Usore u FBiH nalazi se u centralnom dijelu sjeverne Bosne i pruža se u pravcu zapad – istok. Smještena je na nadmorskoj visini u dijapazonu od 149 m.n.m. do 186 m.n.m.

U pogledu reljefa šire područje doline Usore je omeđeno brežuljcima koji predstavljaju padine planine Vlašić. Desnim bokom doline Usore proteže se magistralna cesta Doboj – Teslić – Banja Luka.

Ovo područje odlikuje umjereno kontinentalna klima sa dosta oštrim zimamam i toplim ljetima. Prosječne mjesečne temperature se kreću u granicama od -0.7°C (januar) do 20.30°C (juli). Prosječna godišnja temperatura iznosi 10.00°C. Svi navedeni podaci su dobijeni obradom meteorološke stanice Doboj.

Ukupne godišnje prosječne padavine u dolini Usore na području Federacije BiH iznose oko 870 mm (na osnovu obrade K.S. Doboj).


Hidrografija, vodni režim i trajanje poplava

Razmatrani potez predstavlja donji tok rijeke Usore. Osrednjeni podužni pad prirodnog korita na ovom dijelu je oko 2,02°. Pri malima vodama vrši se taloženje nanosa (šljunkoviti materijal), pokrenutog u gornjem dijelu toka, koji se neplanski i intenzivno eksploatiše. To ima za posljedicu opću neuređenost i loše stanje prirodnih obala. Pomenuti problemi su posebno naglašeni pri nailasku velikih voda kada dolazi do erozije i odnošenja obala.

Plavljenjem su ugrožene poljoprivredne površine, stambeni objekti i saobraćajnice uz prirodno korito. Trajanje poplava na ovom području je uslovljeno i usporom rijeke Bosne koji se proteže od zone ušća pa uzvodno.

Ranije urađenom projektnom dokumentacijom analizirana je mogućnost regulisanja vodnog režima donjeg toka Usore izgradnjom akumulacije Marica koja je trebala biti locirana kod mjesta Blatnica oko 27 kilometara uzvodno od Teslića. Primarna uloga ove akumulacije je bila snabdijevanje vodom centralnog dijela sjeverne Bosne.

Praćenje elemenata vodnog režima rijeke Usore na predmetnom potezu je vršeno preko vodomjernih stanica Kaloševići i Karuše.

Od značajnijih pritoka rijeke Usore na ovom dijelu treba spomenuti rijeku Tešanjku koja se ulijeva u rijeku Usoru kod naselja Tešanjka.


Urbanizam, poljoprivreda, privredeni pogoni, saobraćajnice


Dolina Usore u FBiH je administrativno podijeljana između općina Doboj-jug, Usora i Tešanj. Sada se na ovom prostoru vrši intenzivno naseljavanje i urbanizacija prostore što ima za posljedicu povećavanje vrijednosti ovog prostora.

Poljoprivredna proizvodnja je uglavnom svedena na individualna gazdinstva. Na njima se najviše uzgajaju žitarice, krmno bilje i u manjoj mjeri povrće.

Od privrednih pogona, pored objekata male privrede, treba spomenuti industriju opekarskih proizvoda.

Značajnije saobraćajnice na ovom dijelu su magistralni put Doboj - Teslić - Banja Luka te regionalni put Tešanjka - Tešanj.


Osnovni hidrološki podaci

Hidrološka obrada vodomjernih stanica V.S. Kaloševići i V.S. Karuše izvršena je za potrebe izrade Idejnog projekta pa su one u potpunosti preuzete za potrebe izrade ove Studije.

Ovdje se daju samo podaci o karakterističnim proticajima koji su od interesa za utvrđivanje površina plavljenja na razmatranom dijelu doline rijeke Usore:


V.S. Kaloševići V.S. Karuše
Vjerovatnoća pojave Proticaj (m3/s) Proticaj (m3/s)
1/20 461 509
1/100 620 681
1/500 780 845

Osnovni hidraulički podaci

Rijeka Usora od ušća u r. Bosnu od mosta u Kaloševićima je dužine oko 19 km. Teče dolinskim djelom Usorske kotline. Korito je nestabilno i sklono promjenama na razmatranoj dužini. Zbog niskih obala, te malog kapaciteta korita često su prisutna izljevanja voda u zaobalje.

Za potrebe ove Studije hidrauličkim analizama su definirane plavne površine za velike vode pojave 1/20, 1/100 i 1/500.

2000. godine je rađen Idejni projekt regulacije r. Usore na razmatranom potezu. Izradi Idejnog projekta je predhodilo geodetsko snimanje poprečnih profila. Profili su korišteni za hidrauličke analize prirodnog stanja u koritu i za izradu tehničkih rješenja.

Hidraulički proračuni su rađeni za velike vode pojave 1/20 i 1/100. Podaci o nivoima velikih voda preuzeti su iz pomenute projektne dokumentacije za potrebe ove Studije. Linije velikih voda 1/500 su naknadno proračunate u sklopu ove Studije. Proračun je rađen putem programskog paketa DUFLOW.

Linije plavljenja su ucrtane na planovima 1:2500 koji su predhodni skenirani i geokodirani. Planovi su sa detaljnom visinskom predstavom te su linije plavljenja definisane dosta precizno.

Projektnim zadatkom predviđeno da se linije plavljenja prezentiraju u konačnoj formi na topografskim kartama mjerila 1:25000. Linije plavljenja sa planova 1:2500 su u obliku simbola vjerno prenešene na karte 1:25000.

Linije plavljenja su date na kartama mjerila 1:25000 u prilogu br. 1. Takođe je dat hidraulički uzdužni profil r. Usore sa ucrtanim linijama velikih voda pojave 1/20, 1/100 i 1/500 te linije dna prirodnog korita, linije lijeve i desne obale te lokacije mostova i niveletu magistralne ceste Teslić-Doboj. Uzdužni profil je dat u distorziranom mjerilu 1:250/25000, prilog br. 2.


Plavljene površine

Linije plavljena su nanešene na postojeće geodetske podloge te su sa njih očitane površine plavljenja. Njihove vrijednosti za pojedine velike vode date su u sljedećoj tabeli:

Vjerovatnoća pojave Proticaj (m3/s)
1/20 1303
1/100 1685
1/500 1781